Wat zijn stems en wat zijn losse sporen?
In de volksmond heet alles wat je naar een mixer stuurt "stems", maar strikt genomen zijn er twee dingen. Losse sporen (ook wel multitracks) zijn alle kanalen uit je project apart: kick, snare, hihat, bas, elke synth en elke vocal op een eigen bestand. Stems zijn groepen daarvan: alle drums samen, alle synths samen, alle vocals samen.
Voor een volledige mix wil ik de losse sporen. Alleen dan kan ik de kick en de bas apart op elkaar afstemmen of een scherpe hihat temmen zonder dat de rest van de drums meegaat. Stems zijn handig voor stem mastering, een tussenvorm tussen mixen en masteren, voor live-sets en voor remixers. Twijfel je wat je nodig hebt, stuur dan de losse sporen; groeperen kan altijd nog, uit elkaar halen niet.
Hoe exporteer je sporen voor een mix?
De belangrijkste regel: elk bestand begint op precies hetzelfde punt en is precies even lang. Exporteer dus alles vanaf maat 1 (of vanaf het allereerste begin van het project) tot voorbij het laatste geluid, ook als een spoor pas halverwege invalt. Dan zet ik alle bestanden op nul in mijn sessie en staat alles meteen op de juiste plek, zonder puzzelen of verschuiven.
Exportinstellingen die ik aanraad
- Bestandsformaat: WAV of AIFF, nooit MP3 of een ander gecomprimeerd formaat
- Bitdiepte: 24 bit, of 32 bit float als je DAW dat kan; dan maakt een te hoog niveau niets kapot
- Samplerate: dezelfde als je project, dus niet omzetten naar 44,1 kHz als je op 48 kHz werkte
- Startpunt: voor elk spoor hetzelfde, vanaf het begin van het project
- Einde: een paar maten voorbij het laatste geluid, zodat galm- en delaystaarten niet worden afgekapt
- Normaliseren: uit; het onderlinge niveau tussen de sporen is informatie die ik wil houden
- Dither: uit bij 32 bit float, dat hoort pas bij de laatste stap in de master
- Masterbus: alles eraf of overbruggen, geen limiter, compressor of EQ op de totale export
Let ook op mono en stereo. Een kick, een bas of een leadvocal die in mono is opgenomen hoeft niet als stereobestand de deur uit; dat verdubbelt alleen de bestandsgrootte. Een synth met stereo-effecten of een opname met twee microfoons wel. Weet je het niet zeker, exporteer dan in stereo: dat gaat nooit mis.
Headroom is het andere punt. Geen enkel spoor mag clippen, en een ruwe mix die al tegen 0 dBFS aanloopt laat geen ruimte over. Laat pieken per spoor gerust rond -6 dBFS liggen. Werk je in 32 bit float, dan is dat minder kritiek, maar zodra een plug-in in je keten zelf vervormt, zit die vervorming in het bestand en krijg ik hem er niet meer uit.
Effecten erop of eraf?
Dit is de vraag die ik het vaakst krijg, en het antwoord is: het hangt af van wat het effect doet. Hoort een bewerking bij het geluid zelf, dan laat je hem erop. Is het een bewerking die de mix hoort te doen, dan haal je hem eraf. Een vervormde bas, een gefilterde synth of een vocal chop met pitch-effecten zijn sounddesign; die horen erbij. Een compressor die je alleen zette omdat de vocal wat wegviel, of een EQ om de kick harder te laten klinken, doe ik liever zelf.
Bij galm en delay werkt het het beste als je beide aanlevert: het spoor droog, zonder de send-effecten, en de effecten zelf als apart bestand. Zo hoor ik wat jij bedoelde en kan ik de ruimte toch passend maken voor de rest van de mix.
Vuistregels voor effecten
- Sounddesign en creatieve effecten die het karakter bepalen: erop laten
- Correctieve EQ en compressie: eraf, of stuur een versie met en een versie zonder
- Galm en delay op sends: het droge spoor plus een apart bestand met alleen het effect
- Sidechain-ducking die het ritme van de track maakt: erop laten, en de kick apart meesturen
- Volume-automatisering die bij het arrangement hoort, zoals een filtersweep in een build-up: erop laten
- Een limiter of clipper op een los spoor: eraf, tenzij de vervorming bewust bij de sound hoort
Hoe benoem en orden je de bestanden?
Een map met veertig bestanden die "Audio 1" tot "Audio 40" heten kost me een half uur luisteren voordat ik iets heb gedaan. Geef elk bestand een naam die zegt wat het is, en begin met een nummer zodat de volgorde logisch blijft: eerst drums, dan bas, dan muziek, dan vocals, dan effecten. Zet er geen tempo of datum in de bestandsnamen zelf; dat hoort in een los tekstbestand.
Wat er in de map hoort
- Alle sporen, genummerd en duidelijk benoemd, bijvoorbeeld 01_Kick, 02_Snare, 10_Bas, 30_LeadVocal
- Je ruwe mix als stereobestand, precies zoals jij hem nu hoort
- Een tekstbestand met het tempo in BPM, de toonsoort en eventuele tempowisselingen
- Eén of twee referentietracks die laten horen waar je naartoe wilt
- Korte notities: wat moet opvallen, wat vind je nu nog niet goed, wat moet vooral blijven zoals het is
Die ruwe mix is onderschat. Hij is het vertrekpunt: ik hoor precies welke balans je voor ogen had en welke elementen jij belangrijk vindt. Vaak zit er iets in wat niet uit de losse sporen blijkt, zoals een spoor dat je bewust heel zacht had staan. Verpak de map als zip-bestand en stuur hem via een downloadlink; dat is betrouwbaarder dan losse bijlagen in een mail.
Welke fouten zie ik het vaakst?
Veelgemaakte fouten bij het aanleveren
- Sporen die ieder op hun eigen startpunt beginnen, waardoor niets meer synchroon loopt
- Een gemute of vergeten spoor, meestal een klein percussiegeluid of een achtergrondvocal
- Een instrument dat alleen via MIDI bestond en niet naar audio is omgezet
- Stereobestanden die gesplitst zijn in een los links en rechts bestand zonder dat dat in de naam staat
- Sporen die al door de masterbus met limiter zijn gegaan, waardoor ze samen veel te luid worden
- Een andere samplerate dan het project, waardoor alles een tikje te snel of te traag afspeelt
- Vocal takes die nog niet gekozen zijn: lever één comp aan, geen twaalf ruwe opnames
Mijn tip: importeer na het exporteren zelf alle bestanden in een leeg project, zet de faders op nul en luister. Klinkt dat grofweg als je ruwe mix, dan zit het goed. Mist er iets of loopt iets verschoven, dan merk jij het nu en niet ik over een week.
Neem je de vocals nog op, dan scheelt een goede opname meer dan welke mixtruc ook. Lees daarvoor hoe je je voorbereidt op een opnamesessie, of neem ze direct op bij vocal recording in de studio.
Wat gebeurt er nadat je de sporen hebt gestuurd?
Als eerste controleer ik of alles compleet is en synchroon loopt. Mist er iets, dan hoor je dat meteen, voordat ik begin. Daarna luister ik de ruwe mix en je referenties, en pas dan ga ik mixen. Je krijgt een eerste versie om te beluisteren op je eigen systemen, en daarna volgen revisierondes tot de mix staat.
Hoeveel sporen je aanlevert en in welke staat ze zijn, bepaalt voor een groot deel hoeveel werk een mix is. Hoe dat doorwerkt in de kosten lees je in waar de prijs van mixen en masteren van afhangt, en op de pagina met tarieven zie je hoe de pakketten zijn opgebouwd. Wil je eerst weten of je export klopt, stuur dan een linkje via WhatsApp of mail; ik kijk het na voordat je ergens aan vastzit.
